Ze gaan wel heel snel over de toonbank bij Yorgos Lanthimos. In drie jaar tijd heeft het boegbeeld van de ‘Greek Weird Wave’ drie speelfilms van aanzienlijke kwaliteit uitgebracht. Eerst een ambitieus scifi-drama met prachtige sets en kostuums (POOR THINGS), daarna een anthologie met een fraai ensemble aan acteurs (KINDS OF KINDNESS). In zijn nieuwste film BUGONIA zijn de cast en de set aanzienlijk kleiner, maar in het verhaal staat er niets minder dan het voortbestaan van de mensheid op het spel.
De film opent met twee dagelijkse routines. De bikkelharde CEO Michelle Fuller (Emma Stone) bereidt zich voor op een lange werkdag door te boksen met haar personal trainer. Tegelijkertijd doen imker Teddy (Jesse Plemons) en zijn verstandelijk beperkte neef Don (Aidan Delbis) halfhartige push-ups in hun rommelige boerderij. Het wordt meteen duidelijk dat de welvaartskloof tussen Michelle en het tweetal enorm is. Maar het is niet uit hebzucht dat Teddy en Don de zakenvrouw later die dag ontvoeren en in hun kelder opsluiten. Wanneer ze kaal wakker wordt en vraagt wat er met haar haar is gebeurd, krijgt ze een kalm antwoord van de kidnappers: ‘Your hair has been destroyed. To prevent you from contacting your mothership.’ Teddy is ervan overtuigd dat Michelle deel uitmaakt van een groep aliens die stiekem bezig zijn met de vernietiging van de aarde.
Connaisseurs van Zuid-Koreaanse cinema zullen de opzet waarschijnlijk herkennen van de knotsgekke, zwarte scifi-komedie SAVE THE GREEN PLANET! (2003) van Jang Joon-hwan. Jang zou aanvankelijk de Engelstalige remake van zijn film zelf regisseren, maar gaandeweg nam Lanthimos het stokje over. BUGONIA is de zesde samenwerking tussen Lanthimos en Stone, een veelbesproken werkrelatie die zowel de regisseur en de actrice langs vreemde nieuwe paden heeft geleid. Michelle Fuller is misschien niet even iconisch als Bella Baxter bleek te zijn, maar Stone zet wederom een ijzersterk personage neer. Fuller accepteert haar bizarre situatie vrijwel onmiddellijk en probeert haar kidnappers eerst te intimideren en daarna te behagen. Wanneer een valse bekentenis over haar buitenaardse afkomst niet werkt, gooit ze het over een andere boeg en valt ze het tweetal psychologisch aan. Het resulteert in een kat-en-muisspel met heerlijk verknipte humor.
Toen SAVE THE GREEN PLANET! in 2003 verscheen, was het beeld van complottheorieën in de popcultuur behoorlijk aan het veranderen. In de jaren negentig werd het speculeren over aliens, Atlantis en de werkelijke vorm van de aarde vooral gezien als een onschuldige hobby voor excentriekelingen. De paranoia van de jaren zeventig lag tenslotte al twee decennia achter ons. Dat veranderde na 11 september 2001 en de daaropvolgende oorlog in Irak. DuPont bleek de hele wereld te hebben vergiftigd, de Katholieke Kerk had ontelbare gevallen van misbruik in de doofpot gestopt en Alex Jones werd een ster. Tweeëntwintig jaar later zijn complottheorieën alleen maar populairder en gevaarlijker geworden. Wie weet hoeveel meer mensen zijn gestorven tijdens de coronapandemie omdat ze geloofden dat er nanobots van Bill Gates in het vaccin zaten.
BUGONIA begrijpt waar complotdenken vandaan komt. Er zijn hints dat Teddy gebukt gaat onder meerdere trauma’s, en hij lijkt in zijn eentje verantwoordelijk voor hemzelf en zijn neef. Daarnaast ziet hij met zijn eigen ogen dat de bijenpopulatie in zijn kassen aan het verminderen is. Niet alleen is het begrijpelijk dat hij op zoek is naar de schuldige achter al deze catastrofes, hij wil ook betekenis geven aan zijn leven. Al het leed dat hij heeft moeten doorstaan zal een waardig offer zijn als hij erin slaagt om de mensheid te redden. Plemons was de perfecte keuze voor deze rol: in vrijwel elke scène schakelt hij moeiteloos tussen superioriteit, empathie, sadisme en knulligheid. Teddy is een man die alleen maar controle en macht kan projecteren, en zelfs daar is hij niet echt goed in.
De film speelt zich voornamelijk af op twee sobere locaties, de boerderij van Teddy en Don en het hoofdkantoor van Fullers chemisch bedrijf. Cameraman Robbie Ryan (bekend van die fisheye-lenzen in THE FAVOURITE en POOR THINGS) gebruikte VistaVision-camera’s, waardoor alles groots maar ook vervreemdend en afstandelijk lijkt. In tegenstelling tot het chaotisch genrehoppende SAVE THE GREEN PLANET! is Lanthimos’ remake een stuk meer ‘down to earth’, behalve in enkele prachtig geabstraheerde scènes waarin Teddy zich zijn drugsverslaafde moeder herinnert. Terwijl hij haar infuus vasthoudt zweeft zij comateus boven hem als een ballon.
Het scenario is van Will Tracy, die ervaring met satire opdeed bij The Onion en veel succes had met de serie SUCCESSION. Tracy lost meteen een aantal van de tekortkomingen van Jangs oorspronkelijke script op door het verhaal flink te stroomlijnen. Verschillende personages worden samengevoegd of eruit gemieterd, en er wordt flink gesneden in het achtergrondverhaal van de hoofdpersonen. Toch laat Tracy, wiens enige andere speelfilm het middelmatige THE MENU was, halverwege een steek vallen. Een personage wordt op dusdanig klungelige manier uit het verhaal geschreven dat je de zweterige handen van de scenarist praktisch over het toetsenbord ziet gaan. Na dit moment verliest de film vrijwel alle spanning die zo kundig was opgebouwd.
Zowel BUGONIA en SAVE THE GREEN PLANET! worden geplaagd door een overmatige misantropie. Natuurlijk hebben de filmmakers alle recht om elk wereldbeeld te tonen, maar het is wel iets waar je als kijker zin in moet hebben. Volgens Lanthimos en Tracy is het al te laat voor ons allemaal, en kunnen we beter de handdoek in de ring gooien. Teddy is misschien clownesk, wraakzuchtig en te goedgelovig, hij heeft tenminste de moed om het voor de mens op te nemen. Dat kan niet over de film zelf worden gezegd.
