Zitten we nu echt te wachten op wéér een exorcismefilm? Heeft THE RITUAL van regisseur en scenarist David Midell iets te bieden wat we nog niet duizend keer eerder hebben gezien? Het waargebeurde verhaal, volgens een titelkaart de meest gedocumenteerde exorcismezaak in de Amerikaanse geschiedenis, was in elk geval nog niet eerder behoorlijk verfilmd. En de acteur die ditmaal de uitdrijver van dienst vertolkt, wekt gelijk interesse op: niemand minder dan Al Pacino gaat de degens kruisen met het Kwaad.
Dat Kwaad bevindt zich in ene Emma Schmidt, een jonge vrouw uit het gehucht Earling in Iowa. Het jaar is 1928, dus dat er door de lokale bisschop vrij snel besloten wordt om een exorcisme uit te voeren is geloofwaardig. Moderne psychologie stond toen nog in de kinderschoenen en Earling ligt dusdanig ver weg van de grote steden dat de oorzaak van Emma’s rare gedrag met droge ogen geweten wordt aan hekserij. Joseph Steiger (Dan Stevens), de priester aldaar, is desondanks sceptisch en heeft het daarnaast te druk met treuren om de recente zelfmoord van zijn broer. Toch moet hij assisteren in het wekenlange uitdrijvingsritueel dat geleid wordt door de van origine Beierse capucijnermonnik Theophilus Riesinger (Pacino) en ziet uiteraard zijn scepsis razendsnel smelten als sneeuw voor de zon.
Want ja, naarmate het ritueel vordert trekt het hellegebroed in Emma de hele diabolische trukendoos open, zoals we die inmiddels wel kennen. Er wordt gezweefd, gekotst en vanzelfsprekend flink gevloekt in meer dan één taal. Naast Engels bedienen de demonen zich onder meer van het Duits, Pools, Spaans, Latijn en Aramees om zo het diverse gezelschap nonnen uit te kafferen en te verleiden. De Verenigde Naties zouden blij zijn met zo’n tolk, maar dit terzijde, want er moet uitgedreven worden! Dat tachtiger Al Pacino niet meer beschikt over zijn vocale buldervolume is logisch. Maar het is jammer dat hij niets, maar dan ook niets van zijn beroemde over-de-top-flair in de vertolking van Riesinger stopt. Zou de oude koorknaap in hem zijn wakker geworden nu hij zich in de winter van zijn leven bevindt? Gauw nog even punten scoren bij the man upstairs met een meer dan devoot en ingetogen personage om boete te doen voor zijn vertolking van Lucifer in THE DEVIL’S ADVOCATE? God mag het weten, want wat hij hier laat zien is in orde, maar ronduit saai te noemen.
Dat geldt eigenlijk voor de hele film. Het acteursensemble doet zijn stinkende best, de cinéma verité-stijl waarin cameraman Adam Biddle de uitdrijving filmt is meer dan degelijk. Wat de film uiteindelijk nekt is het doodeenvoudige feit dat David Midell compleet gespeend is van het bravado, de durf en het talent waarmee William Friedkin THE EXORCIST tot een meesterwerk maakte. Er zijn meerdere voorbeelden daarvan, maar het duidelijkst wordt het bij de manier waarop hij zijn exorcist introduceert. Het moment dat Max von Sydow’s Lancaster Merrin arriveert in de klassieker uit 1973 behoort inmiddels tot de filmfolklore, een kort shot in de mist dat zich meteen op je netvlies brandt. Midell laat Pacino niet eens arriveren. Nadat priester Steiger te horen krijgt dat er een professionele exorcist is ingeschakeld en hij wil weten wanneer die aankomt, zegt iemand: ‘Oh, hij is er al hoor. Hij zit al een poosje in de kapel.’ En daar zit Al dan, als een zoutzak in een kerkbankje, ongeïnspireerd, alsof hij een ongedierteverdelger is die zijn zoveelste klusje moet klaren.
Waar Friedkin in 1973 de grenzen opzocht van het toelaatbare, blijft Midell uiterst braaf. Geen moeders die aan fellatio doen in het eeuwige inferno, geen crucifixale zelfbevredigingen, geen grof geweld… THE RITUAL toont misschien de meest realistische duiveluitdrijving uit de filmgeschiedenis als een zich wekenlang voortslepende serie van korte uitdrijfsessies, maar dat komt de film niet ten goede. ‘Laat de waarheid nooit in de weg staan van een goed verhaal,’ zei Mark Twain een dikke eeuw geleden al. William Friedkin snapte dat, David Midell niet.
