De vijftiende en zestiende eeuw werden in Japan getekend door burgeroorlog. Maar het was ook de periode waarin het verenigd Japan dat we nu kennen vorm kreeg. De krijgsheer Oda Nobunaga was daarin een centrale figuur. Met een reeks succesvolle oorlogen tegen lokale krijgsheren gaf hij de aanzet tot de vorming van de Japanse eenheidsstaat. In de nationale geschiedschrijving heeft Nobunaga dan ook een prominente rol.
Kiyoshi Kurosawa (CURE, PULSE, TOKYO SONATA) koos deze roerige, vormende periode uit de Japanse geschiedenis als decor voor THE SAMURAI AND THE PRISONER / KOKURÔJÔ. Kurosawa’s eerste historische film werd in de Japanse bioscopen zijn grootste commerciële succes.
Kurosawa richt zich niet op de grote Nobunaga maar op een lokale krijgsheer die met hem brak. Het is altijd onduidelijk gebleven waarom deze Araki Murashige zich tegen zijn leider keerde, leren we in een paar introducerende regels aan het begin van de film. Wat we wel weten, is dat het zijn reputatie geen goed deed: Murashige ging als lafaard en verrader de geschiedenisboeken in.
Juist die ambiguïteit trok Kurosawa aan tot deze historische figuur, vertelde hij tijdens het Imagine Film Festival in Amsterdam. Niet de grote man die geschiedenis schreef door een nationale eenheid te smeden, maar een ondergeschikte die daarvan niet langer onderdeel uit wilde maken.
Bij Kurosawa is Murashige geen huichelaar, maar een humanist die kritisch is op het despotisme van de grote leider. Afgeknapt op het eindeloze geweld van zijn tijd, toont hij zich kritisch op mensen die blind hun politieke of religieuze leiders volgen. Hij is een samoerai die ziet dat eergevoel, en de (zelf)moorden die daaruit volgen, zinloos zijn. ‘Je hebt nooit geprobeerd de status quo te doorbreken’, zegt hij in een sleutelscène. Het brengt het eveneens dit jaar verschenen SAMURAI VENGEANCE van Takashi Minamoto in herinnering, dat in een schitterende historische setting reflecteert op de zinloosheid van eerwraak.
In Kurosawa’s kenmerkende trage tred, nauwkeurige camerawerk en belichting, en uitvoerige dialogen ontstaat het beeld van een krijgsheer wiens situatie geleidelijk uitzichtloos wordt. Een sterke Masahiro Motoki brengt de ambigue Murashige tot leven. Hij geeft zijn personage de gravitas van een leider die zijn strepen op het slagveld verdiende en het charisma heeft om zijn mannen eensgezind te houden in de penibele situatie waarin zij zich bevinden. Tegelijkertijd twijfelt hij over keuzes en wordt hij emotioneel als hij vertrouwelingen ziet sterven.
Verrassend genoeg blijkt THE SAMURAI AND THE PRISONER naast dit alles ook een historische whodunit. De film begint met een bezoek van de boodschapper Kuroda Kanbei (Masaki Suda) die het nieuws brengt dat een bondgenoot de kant van Nobunaga kiest. De etiketten (en zijn adviseurs) vragen om een executie, maar Murashige besluit Kanbei op te sluiten in de gevangenis onder zijn kasteel. Daar ontpopt die zich tot een soort Sherlock Holmes die helpt een aantal mysteries te kraken die het kasteel teisteren.
Hoewel niet altijd even geloofwaardig, brengen deze raadsels afwisseling en ontwikkeling in de plot, die op momenten wel erg veel tijd neemt. Niettemin is THE SAMURAI AND THE PRISONER prikkelende revisionistische geschiedschrijving. Ook voor liefhebbers van Japanse film die niet veel van deze periode weten, zijn de thema’s als eer en wraak bekende kost.
