In Minos Papas’ sombere folkverhaal MOTHERWITCH zijn de monsters niet alleen een metafoor voor rouw, ze zijn het laatste duwje voor een gemeenschap aan de rand van de afgrond.
Kunstenares Eleni (Margarita Zachariou) is een buitenstaander in een dorpje in negentiende-eeuws Cyprus. Ze heeft in Frankrijk leren schilderen en dat maakt haar meteen verdacht voor haar bekrompen buren. Als haar drie kinderen omkomen bij een gruwelijk ongeluk, kan ze ook niet rekenen op sympathie. Haar ellende wordt gezien als een vloek voor de rest van de dorpelingen. De enige persoon die medelijden heeft met de ontroostbare moeder is de kleine Michalakis (Sifis Katsoulakis), een artistiek kind dat thuis wordt mishandeld door zijn vader. Met zijn hulp tracht Eleni door middel van een ritueel haar kinderen terug te brengen. Maar iets heel anders reageert op haar klaagzang.
Na afloop van de vertoning op IFFR vertelde regisseur Minos Papas in een Q&A uit dat hij geen echte horrorfilm wilde maken; hij noemt het verhaal liever een duister sprookje of Cyprischegothic. Samen met cameraman Jack McDonald filmt hij het eiland geweldig, eerst via prachtige landschappen en zonnige weiden, en daarna via claustrofobische interieurs verlicht met kaarsen. Tijdens een bijzonder goede scare wordt een gedaante onthuld in Eleni’s huis met een heel simpele camerabeweging. Deze stillere momenten werken dan ook een stuk beter dan de nogal kneuterige en veel te harde jump scares. Voor iemand die niet uit was op een onverbloemde horrorfilm drukt Papas de schrik!-knop wel erg vaak in.
MOTHERWITCH heeft veel overweg met Danny en Michael Philippou’s BRING HER BACK (2025), tevens een film over een rouwende moeder die te ver gaat om haar kind terug te krijgen. Beide films tonen ernstige psychologische en fysieke kindermishandeling, wat ze niet bepaald makkelijk maakt om aan iedereen aan te raden. Zelfs voordat er iets bovennatuurlijks plaatsvindt hangt er een grimmige sfeer. Papas legde uit dat de film plaatsvindt vlak nadat de Britten het koloniale heerschappij over Cyprus hadden overgenomen van de Ottomanen, en het economisch zeer slecht gesteld was met het land. De dorpelingen leven onder het hardvochtige bewind van Lieutenant Percy (Jordan Walters), een man die totaal niet geïnteresseerd is in zijn nieuwe ondergeschikten. Als Eleni’s ritueel wezens uit Griekse en Cyprische folkore oproept wordt dit niet gezien als een bovennatuurlijk probleem, maar als het einde der tijden.
Veel folk horror speelt zich af in een dorpelijke kring, waar een contrast wordt geschetst tussen de isolatie van deze dunbevolkte plekken en de moderne wereld. Denk aan CHILDREN OF THE CORN (1984), NOVEMBER (2017) en uiteraard THE WICKER MAN (1973). In zo’n afgelegen gemeenschap kan juist een sterke sociale cohesie ontstaan, maar in MOTHERWITCH hebben koloniale uitbuiting en bijgeloof overduidelijk een tol geëist. Niemand vertrouwt elkaar, iedere dorpsbewoner heeft achterhaalde ideeën en zowel Eleni als Michalakis krijgen het zeer zwaar te verduren. Dit maakt de vrij korte speelduur toch een zware zit, die zelfs het sterke einde niet kan verlichten. Wanneer de gekwelde Eleni zich tegen het jongetje keert raakt de film mij kwijt: deze verhaalontwikkeling voelt minder als de begrijpelijke fout van een rouwende moeder dan als pure wreedheid om het publiek te testen. Aangezien er al zo weinig Cyprische genrefilms zijn had ik deze graag aangeraden, maar de onophoudelijke onheil en misantropie maken dat lastig.
