Laat Christopher Nolan los op een spannend avonturenverhaal uit de mythologie en je weet vrij zeker dat het geen luchtige gezinsfilm zal worden in de traditie van THE 7TH VOYAGE OF SINBAD (1958) of CLASH OF THE TITANS (1981). Ook in THE ODYSSEY weet de regisseur de gang van zaken te larderen met diverse ‘diepere’ lagen en een handjevol filosofische hersenscheten waar Nolan-adepten vast van zullen smullen. Maar meer dan ooit tevoren moet hij stevig leunen op het sublieme werk van zijn adjudanten, cameraman Hoyte van Hoytema en componist Ludwig Göransson.
De Odyssee van Homeros, wie is er niet groot mee geworden? Het epische gedicht is misschien wel het meest invloedrijke avonturenverhaal aller tijden. Christopher Nolan pakte zijn verfilming dan ook episch aan: er werd gefilmd over de hele wereld, met een budget van 250 miljoen dollar, op 70mm met IMAX-camera’s en het blik sterren dat hij opentrok voor de vele rollen is indrukwekkend. Het originele verhaal zit ook nog eens vol met grandioze passages rondom monsters, goden, heksen en magie dus het is logisch dat reikhalzend werd uitgekeken naar wat Nolan hiervan zou bakken met de filmtechnische mogelijkheden van tegenwoordig.
Het is gelijk fijn om te zien dat hij de achronologische vertelstructuur van Homeros behouden heeft. Ook scenarist Nolan begint het verhaal op Ithaka, het thuiseiland van Odysseus (Matt Damon), zo’n tien jaar na het einde van de Trojaanse oorlog. De meeste Griekse vorsten zijn al lang thuis, maar van Odysseus ontbreekt elk spoor of nieuws. De situatie op Ithaka is extra penibel, omdat een horde ‘vrijers’, waaronder de arrogante Antinoüs (Robert Pattinson), dingt naar de hand van de slimme Penelope (Anne Hathaway), want het kan niet anders of haar man heeft de terugreis niet overleefd.
Uiteraard heeft hij dat wel, want terwijl zijn zoon Telemachus (Tom Holland) informatie gaat inwinnen bij de oude wapenbroeders van zijn pa, treffen wij Odysseus op het eiland van de nimf Calypso (Charlize Theron) aan wie hij de details van zijn bizarre terugreis vertelt, waardoor het verhaal pas goed begint.
Kenners van het originele werk zullen geregeld een wenkbrauw optrekken, want Nolan mengt en schrapt aan de lopende band plotlijnen en details om alles in zijn plot te laten passen en zuigt zelfs het een en ander uit zijn eigen duim. Dat gebeurt al bij de eerste echte set-piece, maar het akkefietje tussen de Grieken en de cycloop Polyphemus is wel gelijk een hoogtepunt van de film. Cameraman Hoyte van Hoytema en componist Ludwig Göransson creëren onder Nolans regie pure horror in de duisternis van een grot waarin Odysseus en zijn vrienden kansloos blijken tegen een emotieloos monster waar niet mee te onderhandelen valt. Door de ultracreepy soundscape van Göransson word je voor het eerst echt de film ingetrokken en je gaat zo lange tijd mee op het, toch wel wat fragmentarische, afvinken van de beroemde momenten uit de Odyssee.
Helaas lijkt Nolan die klassieke spekstakelstukken daarna niet zo interessant meer te vinden. Er moet immers ook een diepere laag bij. Er moet gefilosofeerd worden met hoogdravende mono- en dialogen. Het werkt meer niet dan wel.
Alleen het bezoek aan de heks Kirke (een fenomenale Samantha Morton) wordt memorabel door de Nolan-touch. Mortons Kirke is een soort vrijgevochten proto-feministe die de situatie constant onder controle heeft. De scène waarin zij Odysseus’ lompe crew even toont wie er de baas is, kan zich meten met de huiveringwekkende scène uit Disneys PINOCCHIO (1940) waarin de ondeugende kinderen in Luilekkerland een soortgelijk lot te wachten staat als de Grieken. Maar verder? De Sirenes, Scylla en Charybdis, de koeien van Helios, Tiresias in Hades… de sequenties zijn vrij teleurstellend uitgevoerd en voelen afgeraffeld.
Nolan wil te vaak terugschakelen naar de vrij saaie toestanden op Ithaka, waar plotjes en plannetjes worden gesmeed en het verraad overal loert. Die langdradige, GAME OF THRONES-achtige perikelen zijn grotendeels overbodig. Enig pluspunt: het geeft Anne Hathaway wel de kans om flink uit te pakken in de lastige rol van de geplaagde Penelope die de paar dozijn uitvreters op afstand moet zien te houden.
Veel acteurs krijgen echter weinig te doen. Vooral Mia Goth en Zendaya komen er bekaaid vanaf qua schermtijd. De korte dubbelrol van Lupita Nyong’o levert voor wie het verhaal niet kent vooral verwarring op, daar aanvankelijk niet uitgelegd wordt dat ze twee verschillende personages speelt.
Het is dus een epos met ups en downs, die Odyssee van Nolan, maar ondanks de minpunten zeker het bekijken waard. Zorg er wel voor dat je dit doet in een IMAX-bios of in elk geval op een zo groot mogelijk scherm met goed geluid, want alleen dan komt het fantastische werk van Hoyte van Hoytema en Ludwig Göransson optimaal tot zijn recht. Nolan mag echt zijn handjes dichtknijpen dat hij deze geweldenaars in zijn team heeft, want het is vooral aan hen te danken dat THE ODYSSEY toch een beetje de epische grandeur krijgt die het werk van Homerus verdient.
