JUNK WORLD begint met een expeditie naar de ondergrondse wereld die we kennen uit JUNK HEAD, de verrassende Japanse stop-motionfilm uit 2017. Daar, diep onder de grond, is een mysterieuze energiebron waargenomen. Maar nog voor de expeditie goed en wel op gang is, voert een religieuze sekte een verrassingsaanval uit. Het verkenningsschip stort neer en een klein gezelschap moet zich zien te redden in een ondergrondse wereld vol vreemde wezens die afkomstig lijken uit een Jeroen Bosch-schilderij.
De wereld van JUNK WORLD is grootser en ambitieuzer dan het origineel, dat een langere versie was van de korte film met dezelfde titel. Takahide Hori, interieurontwerper voor pretparken van beroep en autodidact in de kunst van de stop motion, werkte er zeven jaar aan. Inspiratie vond hij in ALIEN en HELLRAISER. Pas voor de feature film die daaruit voortkwam, kon hij af en aan een beroep doen op een team van zo’n drie mensen.
Het resulteerde in een stop-motionpareltje. Regisseur Guillermo Del Toro toonde zich fan en de film ontving een aantal prijzen, waaronder die voor beste animatiefilm op het Festival Européen du Film Fantastique de Strasbourg. In Nederland was het een van de verrassingen van het filmfestival Camera Japan, dat dit jaar ook het vervolg toont.
Na het spectaculaire begin lijkt JUNK WORLD een klassieke queeste door een dystopische wereld te worden. Maar op ongeveer een derde van de film ontvouwt zich een verhaal dat zich uitstrekt over meerdere dimensies.
Robot Robyn belandt per abuis in een portaal waardoor hij eeuwen terug de tijd in gaat. Zijn mechanische lijf ligt in duiden. Als kunstmatige superintelligentie is hij geprogrammeerd om zijn meester te dienen. Daarvoor zijn reparaties nodig. Hij richt zich op een kudde primitieve wezentjes, die hij als een god richting geeft zodat zij evolueren tot een complexe samenleving met het vermogen hem terug naar het heden te sturen. De geoefende kijker weet dat rommelen in het verleden brokken in het heden oplevert.
De grotere ambitie van JUNK WORLD spreekt ook uit het maakproces. Hori verdubbelde zijn team tot zes mensen. Hij introduceerde computereffecten en 3D-printers om kopieën van zijn kleipoppen te kunnen maken. Misschien nog het meest in het oog springend is de introductie van gesproken dialoog. Waar de personages in het origineel een mompelend taaltje spraken dat werd ondertiteld, zijn ze nu verstaanbaar. Voor de liefhebber is er overigens ook een ‘mompel’-versie beschikbaar.
Dit alles betekent gelukkig niet dat JUNK WORLD zijn unieke ambachtelijkheid verloren heeft. Er spreekt uren werk uit de fantastische decors en waanzinnige wezens, waar je eindeloos naar kan blijven kijken. Ergens is het geruststellend dat juist een film over kunstmatige intelligentie (‘36.000 keer slimmer’ dan een mens) een ode aan ambachtelijke creativiteit oplevert.
Combineer dat met een eigenzinnige toon die zowel duister als ambitieus en droogkomisch is, waarin een complexe uiteenzetting over tijdreizen naadloos overgaat in onderbroekenlol. Neem de scène waarin de ‘robotgod’ uitlegt dat hij in zijn zelfgebouwde samenleving ongelijkheid introduceert, omdat hij vindt dat zijn volgelingen niet hard genoeg werken. Niet veel later leren we over een zeldzame paddenstoel die niet alleen een delicatesse is, maar ook de vorm van een penis met twee sappige testikels heeft. Met hebberige vingertjes plukt iemand een ‘testikel’ van de stam en peuzelt die smakkend en kreunend van genot op.
Het maakt de film waarschijnlijk lastig te slijten bij het grotere publiek. Zeker in Nederland, waar we animatie vaak met kinderfilms associëren. Laten we hopen dat de liefhebber de film niettemin weet te vinden, zodat Hori zijn al aangekondigde vervolg kan afmaken.
