Op zich is de ‘academic ladyboy’ die we ontmoeten in A USEFUL GHOST best blij met zijn nieuwe stofzuiger, hoor. Maar het ding kan zo klaaglijk zuchten ‘s nachts. En spuugt dan het opgezogen stof ook weer deels uit.
Opvallend snel krijgt hij een monteur aan de deur. Het euvel? De stofzuiger blijkt bezeten. Zoals wel meer apparaten uit dezelfde fabriek. Krong – zo heet de aantrekkelijke monteur, die kennelijk geen haast heeft om naar een volgende klus te gaan – vertelt het hele verhaal, dat we zien in flashback. Het begon met een arbeider die in de fabriek overleed en vervolgens als spook de boel op stelten zette.
Dat vond de eigenaresse van de fabriek al een heel gedoe. Het wordt nog erger als haar recent overleden schoondochter Nat besluit om dan ook maar bezit te nemen van een stofzuiger, en de relatie met haar man March te hervatten. De vrij bizarre situaties die volgen worden droog-dromerig in beeld gebracht. Het heeft iets koddigs, vooral ook omdat de meeste mensen vrij nuchter op de pratende stofzuiger reageren. Een verpleegster vindt het bijvoorbeeld niet per se raar dat Nat in het ziekenhuis op bezoek wil bij haar man. Maar ze vindt wel dat huwelijken slechts tot de dood duren, en dat Nat dus moet wachten tot de officiële bezoekuren.
Toch vinden we hier niet het pure absurdisme van, zeg, RUBBER. Ook de romance die door de trailer wordt verkocht is het niet helemaal. Al zit dat element er wel in: de nieuwe gedaante van Nat vindt haar man niet zo’n probleem; stofzuigerslangen blijken multi-inzetbaar. De familie van March heeft daarentegen wel bezwaren. Niet eens per se omdat ze bang zijn voor het bovennatuurlijke. Het lijkt meer een verzet tegen alles dat afwijkt voor de norm; tegen een relatie die wellicht in theorie heteroseksueel is, maar toch op een zekere manier queer.
Het is niet de enige manier waarop de spoken frictie veroorzaken. Ze willen zich maar niet passen in de bestaande schema’s. Ze vestigen keer op keer de aandacht op wat verloren is gegaan, wat niet meer mogelijk is. Wat zich niet netjes weg laat moffelen, wat zich verzet tegen vergetelheid. Dat geeft de film in eerste instantie een melancholische toon. Daarna, naarmate de plot zich verder ontwikkelt en Nat zich voor het karretje van haar schoonfamilie laat spannen, slaat dat om in woede.
Het is zonde om hierover te veel over te verklappen. Laten we het erop houden dat de debuutfilm van Ratchapoom Boonbunchachoke niet alleen doet denken aan het werk van zijn landgenoot Apichatpong Weerasethakul, maar ook aan dat van Pedro Almodóvar. Deels qua stijl: de kleuren spatten van het scherm. En net als het beste werk van Almodóvar wordt in A USEFUL GHOST een melodramatisch, campy gegeven gebruikt om politieke woede te kanaliseren.
Uiteindelijk is A USEFUL GHOST precies wat je zou verwachten van een film over een bezeten stofzuiger. Maar hij is ook veel rijker dan die beschrijving doet vermoeden. Dus wie niet tot de reguliere release in mei wil wachten, snelt binnenkort naar IFFR.
