Dit jaar was de IJslandse schrijver, scenarist en dichter Sjón eregast bij het Noordelijk Film Festival in Leeuwarden, en nam hij de prijs voor Special Contribution to Northern Cinema in ontvangst. Omdat onze voornamen dezelfde letters hebben mocht ik hem spreken op het festival.
Sjón heeft internationaal gerenommeerde boeken en gedichten geschreven, werkt al decennialang samen met Björk, en gebruikt zijn pen vaker voor scenario’s, waaronder REYKJAVIK WHALE WATCHING MASSACRE en LAMB / DÝRIÐ. Ook schreef hij samen met Robert Eggers THE NORTHMAN en het aankomende WERWULF. Het Noordelijk Film Festival draaide ook een exclusieve vertoning van de korte animatiefilm GRYLU SKER, waarvan Sjón producent is.
Je werkt met allerlei verschillende media, zoals poëzie, romans, theater, libretto’s en filmscenario’s. Werk je liever binnen één specifiek vakgebied voor het gros van een project, of heb je er geen moeite mee om heen en weer te springen, bijvoorbeeld door in de ochtend aan een script te zitten en in de avond aan een roman?
‘Meestal ben ik met een specifiek medium bezig. Maar dat betekent niet dat ik geen voorbereidingen tref voor iets anders. Terwijl ik aan een filmscenario werk doe ik misschien al onderzoek voor de volgende roman en schrijf ik tussendoor af en toe een gedicht. Het loopt dus allemaal een beetje in elkaar over.
‘Zo is het eigenlijk al vanaf het begin gegaan. Ik begon als dichter, maar al snel ging ik daarnaast ook in andere media schrijven. De muziek bracht de behoefte aan songteksten met zich mee, en daarna is het eigenlijk alleen maar verder gegroeid. In de jaren tachtig was het min of meer een gezamenlijke inspanning van schrijvers, dichters, muzikanten, filmmakers en beeldend kunstenaars. We werkten voortdurend samen. Als iemand een tekst nodig had voor dit of dat, kon het zomaar gebeuren dat ik naar voren stapte en zei: “Oké, dat kan ik wel doen.” Na verloop van tijd werd ik de man van de woorden. Als je woorden nodig hebt, heb ik er wel een paar.’
Dat moet een geweldige omgeving zijn geweest, een multidisciplinaire kunstwereld waar iedereen bij elkaar terecht kon voor ideeën en hulp.
‘Ja, het was echt een soort smeltkroes. Er kwam zoveel samen, en hoewel we elkaar enorm steunden, betekent dat niet dat we geen kritiek op elkaar hadden. Het was een interessante tijd. Er waren behoorlijk wat getalenteerde mensen om ons heen, en velen van hen zijn doorgegaan en uitgegroeid tot goede kunstenaars.’
Ook binnen één medium, zoals de roman, maak je gebruik van verschillende stijlen. Wat spreekt je aan in het veranderen van de prozastijl midden in een werk? Wil je de lezer op het verkeerde been zetten, of houd je gewoon van het experimenteren?
‘Het draait om het plezier in het schrijven zelf. Wat schrijven voor mij zo plezierig maakt is dat er zoveel verschillende methodes voor zijn. Door de geschiedenis heen hebben we zoveel manieren ontdekt om woorden op schrift te gebruiken. Ik vind het geweldig dat dit allemaal tot mijn beschikking staat om mee te werken. Wanneer ik me helemaal op mijn gemak voel met een verhaal, kiest het vanzelf verschillende vormen en sferen terwijl het zich ontwikkelt. Het is speels experimenteren, maar tegelijkertijd ook een uiterst serieuze verkenning van de geschiedenis van het schrijven.
‘Ik ben een schrijver die graag de overhand heeft in de relatie tussen schrijver en lezer. De lezer mag nooit weten waar het naartoe gaat, en dan helpt het om midden in een hoofdstuk van stijl te veranderen. Opeens is het niet alleen een andere taal, maar bevind je je ook nog eens drieduizend jaar in het verleden. Dat is de schoonheid van het medium. De roman is zo’n vreemd verschijnsel. Romans zijn als die walvissen die door de oceaan zwemmen en af en toe hun bek opendoen. Wanneer ze aanspoelen en worden opengesneden, vind je van alles in hun binnenste.’
Hoe ben je betrokken geraakt bij GRYLU SKER?
‘Ik kreeg zomaar uit het niets een berichtje op Instagram. Kevin, de regisseur, nam contact met me op en vertelde over dit project. Ik was meteen geïnteresseerd, omdat ik het verhaal goed vond en zijn eerdere films waardeerde. Bovendien had ik nog nooit aan een poppenfilm gewerkt. Ik houd natuurlijk van poppen en marionetten, en ik ben dol op die traditie binnen de filmkunst, omdat zoveel daarvan geworteld is in dark fantasy.
‘De pop bevindt zich in een ruimte ergens tussen leven en dood. Het is een mysterieus cultureel fenomeen, omdat poppen mogelijk al sinds het ontstaan van abstract denken bij ons zijn. Ze behoren tot de vroegste culturele artefacten van de mensheid. Toen we onszelf begonnen te herkennen in externe objecten, bijvoorbeeld door gezichten te zien in rotsen, zand en andere dingen, ontstond de pop. Al heel vroeg in de geschiedenis keken we poppen in het gezicht en keken zij ons in het gezicht. Kevin werkt met de Japanse Bunraku-traditie, waarbij grotere poppen door twee spelers worden bestuurd. Dat fascineerde me enorm.
‘Hij nam natuurlijk contact met me op vanwege het verhaal. Hij wilde het verhaal in een bepaalde periode aan de kust van IJsland laten plaatsvinden.’
Lees het volledige interview in Schokkend Nieuws 183, begin December in de winkels!