De expositie Tilda Swinton: Ongoing in Eye Filmmuseum focust onder meer op de samenwerkingen tussen de actrice en regisseurs en kunstenaars waarmee ze bevriend is. Een van die regisseurs is Apichatpong Weerasethakul, die voor de expositie de nieuwe installatie Phantoms maakte. Schokkend Nieuws sprak Weerasethakul een aantal dagen voor de expo opende.
Je vertelt in de catalogus van de expositie dat je Derek Jarmans THE LAST OF ENGLAND en Sally Potters ORLANDO kort na elkaar zag toen je studeerde. Wat was je eerste indruk van Swinton als actrice?
‘Ik was nog niet bekend met haar, dus ik focuste op de uniciteit van de films. Ik associeerde haar met fluïditeit en speelsheid. Maar meer nog met de films zelf: de energie van THE LAST OF ENGLAND. Dat bijna bozige van die film. Dat geldt ook voor ORLANDO.’
En wat was je eerste indruk van Swinton toen je haar in het echt ontmoette?
‘Ik was verbaasd over haar alledaagsheid. Ik dacht altijd dat ze heel mysterieus zou zijn als persoon, maar ze is het tegenovergestelde. Ze is zo open, waardoor ze benaderbaar wordt. Je hoeft niet te gissen bij haar.
‘Toen ik voor deze installatie naar haar familiehuis in Schotland ging kwam die openheid ook weer van pas. Ik wilde namelijk eerst iets maken waarin ze alleen maar schrijft en je enkel haar hand ziet. Want ik verwachtte in de expo veel close-ups van haar gezicht.
‘Op een gegeven moment bedacht ik dat het leuk zou zijn haar te zien lopen op de rug gezien, van een stuk van de kamer naar een ander stuk. En het was zeer boeiend. “Niet alleen je hand is fantastisch, de achterkant van je hoofd ook,” zei ik nog. Tilda zei ook wel grappend: “That is my best angle.”
En dat lopen van haar bleek heel boeiend. Ik filmde met een Bolex op 16mm, en gaf haar tien takes lang telkens andere instructies. Heel speels. Na tien takes waren de ideeën op, maar toen had ze al gelopen alsof ze in een Hitchcock-universum leeft. Of dat ze in een droom gevangen zit. Of speelde ze dat ze dronken was.’
Ik las ooit dat dit het lastigste is voor een acteur, lopen. Omdat je dat op de automatische piloot doet, dus hoe geef je het loopje van je personage vorm?
‘Ik denk daarom ook dat het zo interessant is om te zien. Dat zoiets simpels zoveel diepgang kan hebben, zelfs als je er normaal nooit op let. Lopen is een brug van de ene actie naar een ander dramatisch kantelpunt in een film, maar omdat het een transitie is vergeet je het ook snel. Hier wordt het een focuspunt.
‘Uiteindelijk besloot ik de installatie op te bouwen rond het lopen, ook omdat het een inkijkje in haar leven geeft. Het is gefilmd in het huis waar ze gasten ontvangt, en dat ooit van haar ouders was. Dus dat is al heel symbolisch. En ze loopt van de tekenkamer, waar haar moeder altijd ontspande tot het einde van haar leven, naar de andere kant van de ruimte. Dat is waar haar vader altijd in een stoel zat, voordat ook hij overleed. Die stoel zie je ook op het laatst.’
Dus ze loopt tussen moeder en vader?
‘Ja, eigenlijk wel. En nu zit er niemand meer in de stoel. En het laatste shot is een klein boompje in een pot. Die boom heeft ze gekregen van Derek [Jarman]. Het voelde allemaal heel natuurlijk. Ik wilde niet overdreven symbolisch zijn, en het publiek hoeft het niet te weten, want het is slechts een momentopname. Maar dat maakt het ook zeer persoonlijk.’
Benader je installaties anders dan filmregie?
‘Films hebben hun eigen reis. Ze hypnotiseren je, nemen je mee en houden je een soort van aan de hand. Je bent samen met de film onderweg. Maar bij een installatie moet het publiek echt het werk doen. Er is minimale informatie voor het publiek om te interpreteren. Ze moeten hard werken.’
Een soort van interactie tussen jouw visie als regisseur op het scherm en hun denken in het heden?
‘Het is als een dier waar je mee geconfronteerd wordt als je de ruimte in gaat. En elk persoon doet dat anders. Je kunt weglopen wanneer je wil, maar je kunt ook dichterbij komen. Iedereen op zijn eigen wijze.’
Een uitgebreider interview met Apichatpong Weerasethakul verschijnt in het decembernummer van Schokkend Nieuws.
